Hedonik Açlık ve Beynin Ödül Sistemi
Uzman Diyetisyen Funda Kasapoğlu, yüksek enerjili ve işlenmiş gıdaların, beynin ödül sistemini tetikleyerek hedonik açlığa yol açtığını ifade etti. Bu bağlamda, beyin otomatik olarak yeme isteği duyar ve bu istek, gerçek açlık hissi geçtikten sonra bile devam edebilir.
Fizyolojik Açlık ile Hedonik Açlık Arasındaki Farklar
Gerçek açlık, 4-5 saat süren bir süreçte yavaşça gelişirken, hedonik açlık aniden ortaya çıkar. Kasapoğlu, bu iki açlık türü arasındaki farkı şöyle açıkladı:
- Fizyolojik Açlık: Yavaş gelişir ve gıda ayrımı yapmaz. Yemek yendiğinde doyum hissi oluşur.
- Hedonik Açlık: Ani bir istekle gelir ve genellikle yalnızca işlenmiş, yüksek yağlı gıdaları hedef alır. Doyulduktan sonra bile yeme isteği devam edebilir.
Zihin ve İrade Üzerine Düşünceler
Kasapoğlu, hedonik açlığın irade zayıflığı olarak adlandırılmasının doğru olmadığını düşünüyor. İrade, çevresel faktörler tarafından etkilenebilir ve bu durum, insanların kontrol mekanizmalarını kaybetmesine yol açar. Örneğin, sosyal medya ve televizyon gibi platformlarda sürekli karşılaştığımız yemek görüntüleri, bu durumu daha da zorlaştırabilir.
Açlığı Ayırt Etme Yöntemleri
Kasapoğlu, hedonik açlığı ayırt etmek için basit yöntemler öneriyor:
- Bir besini gördüğünüzde, önce su içip derin bir nefes almayı deneyin. 10 dakika sonra hala aynı isteği hissediyorsanız, bu bir fizyolojik açlık belirtisidir.
- Bir elmayı düşünün. Onu yersem doyar mıyım? Eğer hayır cevabını alıyorsanız, hedonik açlıktan bahsediyoruz.
Kontrol Mekanizması ve Farkındalık
Kasapoğlu, hedonik açlığın "bağımlılık" olarak nitelendirilemeyeceğini, bunun bir kontrol kaybı olduğunu belirtiyor. İnsanlar yemekle her zaman karşılaşırlar, bu yüzden farkındalığı artırmak önemlidir.
Sağlıklı Beslenme İçin Tavsiyeler
Kasapoğlu, hedonik beslenmeye karşı “farkındalıklı yeme” (mindful eating) öneriyor. Bu, yemek yerken o anın farkında olmayı ve ekran karşısında değil, düzenli öğünler içerisinde beslenmeyi içerir.
Soru: Hedonik beslenmeye karşı ne yapabiliriz?
Beslenme programınızı gözden geçirip, lif ve proteinden zengin besinleri diyetinizde önceliklendirebilir ve çevresel uyaranların farkında olarak süreci kontrol altına alabilirsiniz.
ZONGULDAK BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ (BEUN) HASTANESİ UZMANLARINDAN FUNDA KASAPOĞLU, YÜKSEK ENERJİLİ VE İŞLENMİŞ GIDALARIN BEYİNDEKİ ÖDÜL SİSTEMİNİ TETİKLEYEREK 'HEDONİK AÇLIĞA' YOL AÇTIĞINI BELİRTTİ. KASAPOĞLU, "BEYİN OTOMATİK OLARAK KARAR VERİYOR VE YEME İSTEĞİ DOYDUKTAN SONRA DA DEVAM EDİYOR" DEDİ.
